دیاگرام فازی آهن-کربن

تعداد بازدید: 17176
چهارشنبه 03 دي 1393

دیاگرام فازی آهن-کربن

دیاگرام فازی آهن – کربن (Fe-C phase diagram) دیاگرامی تعادلی از کربن در محلول جامد آهن بوده که نشانگر تغییرات ساختاری آلیاژهای آهن – کربن نسبت به درجه حرارت می باشد. این دیاگرام بر حسب درصد کربن آلیاژ، درجه حرارت، سرد کردن یا گرم کردن بسیار آهسته رسم شده و به همین علت به آن دیاگرام تعادلی آهن – کربن می گویند.

نمودار تعادلی آهن-کربن راهنمایی ست که به کمک آن می توان روش های مختلف عملیات حرارتی را بررسی و مطالعه کرد. اما از آنجایی که بیشتر فولادهادارای عناصر آلیاژی دیگر می باشند و وجود این عناصر موقعیت مرزی بین مناطق فازی را نسبت به فولادهای ساده کربنی تغییر می دهد، از این نمودار تنها به عنوان راهنما استفاده می شود. نمودار آهن- کربن تحت فشار یک اتمسفر صادق بوده و در فشارهای بالاتر فصل مشترک های بین مناطق فازی تغییر مکان داده و فازهای جدید می تواند به وجود آید. مثلا؛ در مورد آهن خالص، در فشارهای بالا، آهن با شبکه کریستالی HCP موسوم به آهن اپسیلن ɛ به وجود می آید.

آلوتروپی های آهن

آهن خالص، نرم بوده و استحکام تسلیم آن حدود می باشد، کاربرد صنعتی نداشته و بیشتر جهت تحقیقات استفاده می شود. آهن خالص، به سه شکل آلفا  (α)، گاما (γ)، و دلتا (δ) وجود دارد. شکل زیر منحنی ایده آل سرد شدن آهن خالص را نشان می دهد.

آلوتروپی آهن

 

در این منحنی گستره دمای پایداری هر یک از سه حالت بلوری آهن در فشار اتمسفر مشخص شده است.

آهن خالص از دمای اتاق تا 910 درجه سانتیگراد، دارای ساختار بلوری مکعبی مرکز پر (BCC) است و آهن آلفا α نامیده می شود. آهن آلفا فرومغناطیس بوده و با گرم شدن تا دمای 768 درجه سانتی گراد، این خاصیت آن از بین رفته ولی ساختار BCC آن حفظ می شود. آهن آلفا تا دمای 910 درجه سانتی گراد پایدار بوده و سپس به آهن گاما γ با ساختار مکعبی با سطوح مرکزدار FCC استحاله می یابد. با گرم کردن تا دمای 1403 درجه سانتی گراد، مجددا به ساختار BCC برگشته و تبدیل به  آهن دلتا δ می شود. این ساختار تا رسیدن به نقطه ذوب آهن خالص یعنی 1535 درجه سانتیگراد پایدار می ماند.

خواص بلوری آهن خالص در جدول زیر نشان داده شده است.

 

ثابت شبکه Å

شبکه بلوری

نوع

تا 910ºC

2.86 (70ºF)

BCC

α

1403ºC - 910ºC

3.65 (1800ºF)

FCC

γ

535ºC - 1403ºC

2.93 (2650ºF)

BCC

δ

نقطه جوش 3000ºC(5432ºF)

نقطه ذوب 1535ºC(2795ºF)

چگالی 7.868 g/cm3

 

نمودار آهن - کربن

فازهای موجود در دماهای مختلف برای آلیاژهای Fe-C که خیلی آهسته سرد شده اند و حداکثر 6.67% کربن دارند، در نمودار زیر نشان داده شده است. ترکیب بین فلزی کاربید آهن که سمنتیت(Fe3C) نامیده می شود، یک فاز تعادلی واقعی نبوده و در شرایطی خاص تبدیل به فازهای پایدارتر آهن و گرافیت می شود.

دیاگرام آهن-کربن

 

فازهای جامد دیاگرام فازی آهن-کربن

در دیاگرام فازی آهن – کربن (آهن-سمانتیت) چندین فاز و مخلوط جامد وجود دارد:

  • فریت α
  • آستنیت γ
  • سمانتیت (سمنتیت) Fe3C
  • فریت δ
  • لدبوریت
  • پرلیت

1- فریت α

محلول جامد کربن در آهن α، فریت α یا فریت نامیده شده و ساختار بلوری آن BCC می باشد. نمودار فازی نشان می دهد که، کربن فقط اندکی در فریت حل شده و حداکثر حلالیت آن در 723 درجه سانتی گراد، 0.02% است. با کاهش دما، حلالیت کربن در فریت α کاهش یافته و در صفر درجه سانتی گراد به 0.008 % می رسد. در فریت α، اتم های کربن به علت کوچک بودن در فضاهای بین نشین شبکه بلوری آهن قرار می گیرند.

2- آستنیت γ

محلول جامد کربن در آهن γ را آستنیت نامند. این فاز دارای ساختار بلوری FCC بوده و حلالیت کربن در آن خیلی بیشتر از فریت α است. حلالیت کربن در آستنیت در 1148 درجه سانتیگراد به حداکثر مقدار خود یعنی 2.08% رسیده و سپس در 723 درجه سانتیگراد به 0.8% کاهش می یابد. مشابه فریت، اتمهای کربن به صورت بین نشینی اما به میزان بیشتری درشبکه FCC حل می شوند.

3- سمانتیت Fe3C

ترکیب بین فلزی آهن و کربن، سمانتیت نامیده می شود. حلالیت کاربید آهن ناچیز بوده و 6.67% کربن و 93.3% آهن دارد. سمانتیت یا سمنتیت، ترکیبی سخت و شکننده است که دارای ساختار بلوری مکعب مستطیلی بوده و هر سلول آن 12 اتم آهن و چهار اتم کربن دارد.

4- فریت δ

محلول جامد کربن در آهن دلتا را فریت δ می نامند. فریت دلتا دارای ساختار بلوری BCC بوده اما ثابت شبکه آن با ثابت شبکه فریت آلفا متفاوت است. حداکثر حلالیت کربن در فریت آلفا، در دمای 1495 درجه سانتی گراد و برابر با 0.09% است.

5- لدبوریت

مخلوط یوتکتیکی از آستنیت و سمانتیت را، لدبوریت می نامند. این ترکیب در اثر واکنش یوتکتیکی که روی مذاب حاوی 4.3% کربن در دمای 1147 درجه سانتی گراد رخ می دهد، حاصل می شود. نکته قابل ذکر این است که آستنیت در دمای محیط پایدار نمی باشد و در اثر واکنش یوتکتوئیدی که در دمای 723 درجه سانتیگراد رخ می دهد، تبدیل به پرلیت شده و در نتیجه ساختمان لدبوریت در دمای محیط به شکل پرلیت و سمانتیت می باشد.

6- پرلیت

در اثر واکنش یوتکتوئیدی در دمای 723 درجه سانتی گراد مخلوطی از فریت و سمانتیت به دست می آید که به آن پرلیت گفته شده و ساختاری لایه لایه دارد.

واکنش های ثابت دیاگرام فازی آهن-کربن

نمودار فازی آهن- کربن دارای سه واکنش ثابت بوده که هر کدام شامل سه فاز  بوده و در دمای ثابت رخ می دهند. این واکنشها عبارتند از :

  • پری تکتیک
  • یوتکتیک
  • یوتکتوئید

1- واکنش پری تکتیک

درنقطه پری تکتیک، مذاب (%0.53C) با فریت  δ (%0.09C) در دمای 1493 درجه سانتی گراد ترکیب و آستنیت γ (%0.17C) به وجود می آید. این واکنش به صورت زیر نوشته می شود:

γ (%0.17C) δ (%0.095C)  + (%0.53) مذاب

2- واکنش یوتکتیک

در نقطه یوتکتیک، مذاب با %4.3C در دمای 1147 درجه سانتی گراد، به آستنیت γ با %2.08C ترکیب بین فلزی Fe3C (سمانتیت) با %6.67C تجزیه می شود. این واکنش را می توان به صورت زیر نوشت:

Fe3C (%6.67C) +   γ (%2.08C) مذاب (4.3C %)

 3- واکنش یوتکوتئید

در نقطه یوتکتوئید، آستنیت جامد با %0.8C در دمای 723 درجه سانتیگراد به آهن α با %0.02C سمانتیت با %6.67C تجزیه می شود. واکنش آن به شرح زیر است:

Fe3C (%6.67C) + α فریت (%0.8C) γ

منابع و پیوندها

نمودار آهن-کربن
دیاگرام تعادلی آهن-کربن
نمودار آهن-سمانتیت
دیاگرام فازی آهن - کربن
دیاگرام دوفازی فولاد
Fe-C diagram
دیاگرام فازی آهن-کربن چیست
برچسب ها: دیاگرام فازی آهن-کربندیاگرام فازیخواص فیزیکی موادعملیات حرارتیآهنفولاد
هجدهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان تهران 97
هجدهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان تهران 97   ...بیشتر
هفدهمین نمایشگاه بین المللی تاسیسات ساختمان و سیستم های سرمایشی و گرمایشی تهران 97
هفدهمین نمایشگاه بین المللی تاسیسات ساختمان و سیستم های سرمایشی و گرمایشی تهران ...بیشتر
هفدهمین نمایشگاه صنعت ساختمان و صنایع وابسته مازندران 97
بیستمین نمایشگاه صنعت ساختمان و صنایع وابسته مازندران 97   ...بیشتر
تقویم نمایشگاه های بین المللی سال 1397
نمایشگاه به عنوان يكی از مهمترين بخش های تجاری و اقتصادی ایران با بهره مندی از ف ...بیشتر
دوازدهمین نمایشگاه ساختمان و تاسیسات گرمایشی و سرمایشی زنجان 97
بیستمین نمایشگاه ساختمان و تاسیسات گرمایشی و سرمایشی زنجان 97   ...بیشتر
بیستمین نمایشگاه بین المللی ساختمان شیراز 97
بیستمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان شیراز 97   ...بیشتر
هفدهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان و راهسازی بیرجند
هفدهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان و راهسازی بیرجند 97     ...بیشتر
شانزدهمین نمایشگاه ساختمان و سیستم های گرمایشی و سرمایشی کرمانشاه
شانزدهمین نمایشگاه صنعت ساختمان و سیستم های سرمایشی و گرمایشی کرمانشاه 97 &nb ...بیشتر
یازدهمین نمایشگاه بین المللی سیستم های سرمایشی و گرمایشی ارومیه 97
چهاردهمین نمایشگاه بین المللی سیستم های گرمایشی و سرمایشی ارومیه 97   ...بیشتر
چهاردهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان ارومیه 97
چهاردهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان ارومیه 97     ...بیشتر
چهاردهمین نمایشگاه بین المللی ساختمان کیش 97
چهاردهمین نمایشگاه بین المللی عمران و ساختمان کیش 97     ...بیشتر
راندمان بویلر
شاخص های مؤثر در محاسبات راندمان بویلر، یکی از اساسی ترین ضوابط مؤثر در ارتقا سط ...بیشتر
کتاب موتورخانه بخار شرکت پاکمن
سرشناسه: میرزازاده، قربانعلی، 1325 عنوان و نام پدید آور: موتورخانه بخار/ ق ...بیشتر
مقررات ملّي ساختمان ايران مبحث نوزدهم
دانلود فایل PDF مقررات ملی ساختمان ایران-مبحث نوزدهم-صرفه جویی در مصرف انرژی ...بیشتر
راه اندازی سختی گیر نیمه اتوماتیک رزینی
دستور العمل راه اندازی سختی گیر های نیمه اتوماتیک رزینی سختی گیرهای رزینی از ...بیشتر
جانمایی بویلر در موتورخانه
براي عملکرد مناسب بويلرها و تجهيزات وابسته بايد فضاي کافي را در موتورخانه به آن ...بیشتر
کتاب انتخاب بویلر شرکت پاکمن
سرشناسه: میرزازاده، قربانعلی، 1325 عنوان و نام پدید آور: انتخاب بویلر/ قرب ...بیشتر
مراحل آموزش و نگهداری دیگ های بخار سیار
مقدمه از دیرباز استفاده از تجهیزات مولد بخار در صنایع مختلف از جمله صنایع نفت ...بیشتر
معرفی کتابچه دیگ آبگرم شرکت پاکمن
راه اندازی آموزش و بهره برداری از   Hot Water Boilers   ...بیشتر
معرفی کتابچه موتور خانه استخر
نام مقاله: کتابچه موتور خانه استخر نام نویسنده: دپارتمان پژوهش شرکت پاکمن ...بیشتر
دستور العمل نصب، نگهداری و راه اندازی بویلر بخار
دستور العمل نصب، نگهداری و راه اندازی بویلر بخار براي استفاده بهينه از بویلر ...بیشتر