خزش

تعداد بازدید: 5719
چهارشنبه 03 دي 1393

مفهوم خزش

خزش (Creep) تغییر فرم دائم با گذشت زمان در یک ماده که تحت تنش یا نیروی ثابت قرار دارد، می باشد و این امر در دمای بالا (بیش از دمای تبلور مجدد) اهمیت بیشتری دارد. برای تعیین منحنی خزش مهندسی یک فلز، نیروی ثابتی را به یک نمونه کششی در دمای ثابت اعمال می کنند و کرنش نمونه بر حسب تابعی از زمان تعیین می گردد. در شکل روبرو شماتیک منحنی خزش نشان داده شده است.

همانگونه که در منحنی خزش مشاهده می شود، این منحنی از سه ناحیه مشخص تشکیل شده که عبارت است از:

ناحیه I : خزش اولیه - Primary creep

ناحیه II : خزش ثانویه یا خزش حالت پایدار - Secondary creep

ناحیه III : خزش ثالث - Tertiary creep

اگر شیب منحنی خزش بر حسب کرنش رسم شود، یک منحنی آهنگ خزش بر حسب کرنش کل بدست می آید که در شکل روبرو نشان داده شده است.

اولین مرحله خزش که خزش اولیه نام دارد، ناحیه ای است که کم شدن آهنگ خزش را نشان می دهد.

مرحله دوم خزش موسوم به خزش ثانویه دوره ای با آهنگ خزش ثقریباً ثابت است که از ایجاد تعادل مابین فرآیند های کارسختی و بازیابی نتیجه می شود.

مرحله سوم یا خزش ثالث عموتاً در آزمایش های خزش با نیروی ثابت و تنش های زیاد در دما های بالا رخ می دهد. خزش ثالث هنگامی رخ می دهد که کاهش موثر در سطح مقطع به علت گلویی شدن یا تشکیل حفره ها به وجود می آید. خزش ثالث اغلب با تغییرات متالورژیکی مانند درشت شدن ذرات یا تغییرات نفوذی در فاز های موجود همراه است.

  

creep curve

نمودارهای شکل زیر، اثر تنش اعمالی و دما را بر منحنی خزش نشان می دهد. مشخص است که منحنی خزش با سه مرحله کاملاً متمایز فقط برای ترکیبات ویژه ای از تنش و دما به دست می آید. برای خزش در تش ثابت و دماهای مختلف، مشاهده می شود که هر چه دما بیشتر شود، آهنگ خزش بیشتر می گردد.

مکانیزم های خزش

تغییر شکل ایجاد شده در خزش به چند مکانیزم بستگی دارد. این مکانیزم ها به مقدار تنش، درجه حرارت، ساختارهای متالورژیکی و غیره وابسته است. به طور کلی می توان این مکانیزم ها را به دو دسته تقسیم کرد:

1- مکانیزم های نفوذی شامل نفوذ از داخل دانه (مکانیزم نابارو) و نفوذ از مرزدانه (مکانیزم کبل)

2- مکانیزم های بازیابی

مکانیزم کنترل کننده خزش در درجه حرارت بالا و تنش کم، اغلب نفوذ است. به طور کلی می توان گفت که در خزش نفوذی، نفوذ جاهای خالی اتمی بدین گونه اتفاق می افتد که تنش موجود در قطعه باعث تغییر پتانسیل شیمیایی اتم ها در سطوح دامنه ها می شود. این عمل منجر به افزایش تعداد جاهای خالی اتمی در مرزدانه های کششی و کاهش تعداد جاهای خالی اتمی در مرزدانه های فشاری می گردد. نهایتاً با ایجاد یک شیب از جاهای خالی اتمی یا از طریق دانه ها، جاهای خالی اتمی شروع به حرکت می کنند و یا از طریق مرزدانه ها با حرکت جاهای خالی، حرکت اتم ها در جهت عکس حرکت جاهای خالی اتفاق می افتد که منجر به کشیدگی دانه در جهت حرکت اتم ها می گردد.

اثر دما در خزش

از آنجا که خزش به فرآیندهایی که با گرما فعال می شوند بستگی دارد، بررسی تأثیر دما بر مکانیزم های خزش بسیار مهم است. ساده ترین فرض این است که خزش یک فرآیند منحصراً فعال شده گرمایی است و می توان آن را توسط معادله آرنیوس تشریح کرد:

با استفاده از تغییر دما حین آزمایش، می توان به فرمول جدیدی رسید:

که برای هر دو حالت تنش ثابت است.

پیش بینی خواص طولانی مدت مواد

پیش بینی رفتار خزشی و یا در واقع استحکام مواد در دمای بالا از جمله مواردیست که استفاده وسیعی در طراحی بسیاری از سازه های مورد کاربرد در دمای بالا دارد. به عنوان مثال مخازن نفتی موجود در پالایشگاه بایستی به گونه ای طراحی شد که استحکام مناسب را در برابر تنش اعمالی از طرف سیال در دمای بالا و در مدت طولانی داشته باشد. یک روش مناسب برای این پیش بینی، برون یابی داده های گسیختگی ناشی از تنش و خزش است. بدین منظور پارامترهایی در طراحی مواد در دمای بالا استفاده می  شود که مهمترین آن ها عبارتند از:

1- پارامتر لارسون- میلر: پارامتر لارسون میلر به صورت زیر فرموله شده است:

که در این رابطه T دمای آزمایش بر حسب درجه کلوین، t زمان گسیختگی بر حسب ساعت و C1 ثابت لارسون – میلر است که عموماً برابر 20 فرض می شود.

2- پارامتر دورن: پارامتر دورن به صورت زیر تعریف می شود:

3- پارامتر مانسون – هافرد: این پارامتر در برون یابی داده های گسیختگی ناشی از تنش، بهترین تطابق را نشان می دهد و رابطه آن به صورت زیر است:

Ta و ta  اعداد ثابت به دست آمده از داده های آزمایش هستند. 

منابع و پیوندها

گردآوری شده توسط دپارتمان پژوهشی شرکت پاکمن

جورج ای. دیتر ، مترجم : شهره شهیدی ، متالورژی مکانیکی ، مرکز نشر دانشگاهی ، 1382

محمد باقر لیمیویی ، خواص مکانیکی مواد ، موسسه انتشاراتی دانش پژوهان فردای روشن ، 1385

برداشت از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است

Creep
خزش در مواد
منحنی خزش
آهنگ خزش
خزش مهندسی
خزش پایدار
برچسب ها: خواص مکانیکی موادخزش
هجدهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان تهران 97
هجدهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان تهران 97   ...بیشتر
هفدهمین نمایشگاه بین المللی تاسیسات ساختمان و سیستم های سرمایشی و گرمایشی تهران 97
هفدهمین نمایشگاه بین المللی تاسیسات ساختمان و سیستم های سرمایشی و گرمایشی تهران ...بیشتر
هفدهمین نمایشگاه صنعت ساختمان و صنایع وابسته مازندران 97
بیستمین نمایشگاه صنعت ساختمان و صنایع وابسته مازندران 97   ...بیشتر
تقویم نمایشگاه های بین المللی سال 1397
نمایشگاه به عنوان يكی از مهمترين بخش های تجاری و اقتصادی ایران با بهره مندی از ف ...بیشتر
دوازدهمین نمایشگاه ساختمان و تاسیسات گرمایشی و سرمایشی زنجان 97
بیستمین نمایشگاه ساختمان و تاسیسات گرمایشی و سرمایشی زنجان 97   ...بیشتر
بیستمین نمایشگاه بین المللی ساختمان شیراز 97
بیستمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان شیراز 97   ...بیشتر
هفدهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان و راهسازی بیرجند
هفدهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان و راهسازی بیرجند 97     ...بیشتر
شانزدهمین نمایشگاه ساختمان و سیستم های گرمایشی و سرمایشی کرمانشاه
شانزدهمین نمایشگاه صنعت ساختمان و سیستم های سرمایشی و گرمایشی کرمانشاه 97 &nb ...بیشتر
یازدهمین نمایشگاه بین المللی سیستم های سرمایشی و گرمایشی ارومیه 97
چهاردهمین نمایشگاه بین المللی سیستم های گرمایشی و سرمایشی ارومیه 97   ...بیشتر
چهاردهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان ارومیه 97
چهاردهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان ارومیه 97     ...بیشتر
چهاردهمین نمایشگاه بین المللی ساختمان کیش 97
چهاردهمین نمایشگاه بین المللی عمران و ساختمان کیش 97     ...بیشتر
راندمان بویلر
شاخص های مؤثر در محاسبات راندمان بویلر، یکی از اساسی ترین ضوابط مؤثر در ارتقا سط ...بیشتر
کتاب موتورخانه بخار شرکت پاکمن
سرشناسه: میرزازاده، قربانعلی، 1325 عنوان و نام پدید آور: موتورخانه بخار/ ق ...بیشتر
مقررات ملّي ساختمان ايران مبحث نوزدهم
دانلود فایل PDF مقررات ملی ساختمان ایران-مبحث نوزدهم-صرفه جویی در مصرف انرژی ...بیشتر
راه اندازی سختی گیر نیمه اتوماتیک رزینی
دستور العمل راه اندازی سختی گیر های نیمه اتوماتیک رزینی سختی گیرهای رزینی از ...بیشتر
جانمایی بویلر در موتورخانه
براي عملکرد مناسب بويلرها و تجهيزات وابسته بايد فضاي کافي را در موتورخانه به آن ...بیشتر
کتاب انتخاب بویلر شرکت پاکمن
سرشناسه: میرزازاده، قربانعلی، 1325 عنوان و نام پدید آور: انتخاب بویلر/ قرب ...بیشتر
مراحل آموزش و نگهداری دیگ های بخار سیار
مقدمه از دیرباز استفاده از تجهیزات مولد بخار در صنایع مختلف از جمله صنایع نفت ...بیشتر
معرفی کتابچه دیگ آبگرم شرکت پاکمن
راه اندازی آموزش و بهره برداری از   Hot Water Boilers   ...بیشتر
معرفی کتابچه موتور خانه استخر
نام مقاله: کتابچه موتور خانه استخر نام نویسنده: دپارتمان پژوهش شرکت پاکمن ...بیشتر
دستور العمل نصب، نگهداری و راه اندازی بویلر بخار
دستور العمل نصب، نگهداری و راه اندازی بویلر بخار براي استفاده بهينه از بویلر ...بیشتر